Brandveilig wonen zonder verlies van leefkwaliteit

Al vaker schreven we over de grote gevolgen van nieuwe brandveiligheidsregels voor het dagelijks leven in wooncomplexen. Gemeenschappelijke gangen, entrees en dakterrassen worden ontdaan van planten, meubels en andere voorzieningen die ontmoeting tussen bewoners mogelijk maken. Daarmee komt niet alleen het thuisgevoel onder druk te staan, maar ook de sociale veiligheid. Tijdens een landelijke bijeenkomst op 5 oktober 2026 in Den Haag zochten bewoners, woningcorporaties, brandveiligheidsdeskundigen en beleidsmakers naar oplossingen. Een uitgebreid verslag met tips en aanbevelingen is inmiddels beschikbaar.

Sinds 1 juli 2024 zijn de brandveiligheidsvoorschriften voor gemeenschappelijke verkeersruimtes in woongebouwen concreter vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Aanleiding was onder meer de fatale flatbrand in Arnhem in 2020, waarbij twee mensen om het leven kwamen. De aangescherpte toepassing van de voorschriften moet voorkomen dat brandbare voorwerpen in vluchtroutes het vluchten of de inzet van hulpdiensten belemmeren. Hoewel de overheid met de nieuwe bepalingen vooral bestaande regels wilde verduidelijken, blijken de gevolgen in de praktijk aanzienlijk. Woningcorporaties en andere gebouweigenaren kiezen regelmatig voor een strikt beleid waarbij vrijwel alle voorwerpen uit gemeenschappelijke ruimtes verdwijnen.

Dat heeft grote gevolgen voor bewoners. Een bankje waarop ouderen even kunnen uitrusten, een boekenkastje dat aanleiding geeft tot een praatje of planten die een galerij een huiselijke uitstraling geven: juist deze voorzieningen dragen bij aan de leefkwaliteit. Op initiatief van bewonersorganisatie Mijn Moerwijk, CoWonen en Centrum Groepswonen kwamen op 5 oktober vertegenwoordigers van circa zeventig organisaties bijeen om de problemen en mogelijke oplossingen te bespreken.

Ontmoeting begint tussen voordeur en straat
Een belangrijke uitkomst van de bijeenkomst is dat de sociale betekenis van gemeenschappelijke verkeersruimtes onvoldoende wordt meegewogen bij de toepassing van brandveiligheidsregels. Onderzoek laat zien dat spontane ontmoetingen in gangen, entrees en galerijen minstens zo belangrijk kunnen zijn als georganiseerde activiteiten in ontmoetingsruimtes. Een kort gesprek bij een boekenkastje of een bankje kan uitgroeien tot burencontact, onderlinge hulp en vriendschap. Volgens de deelnemers moet veiligheid daarom breder worden opgevat dan uitsluitend het voorkomen van brand. Ook sociale veiligheid, zelfstandigheid en kwaliteit van leven verdienen aandacht. Dat betekent overigens niet dat bewoners onbeperkt spullen in gemeenschappelijke ruimtes moeten kunnen plaatsen. Vrije vluchtroutes en goede bereikbaarheid voor hulpdiensten blijven essentieel. De uitdaging is om beide belangen zorgvuldig tegen elkaar af te wegen.

Angst voor aansprakelijkheid belemmert maatwerk
Een tweede belangrijke conclusie betreft de onduidelijkheid over verantwoordelijkheden. De wet biedt via het zogenoemde gelijkwaardigheidsbeginsel mogelijkheden om met alternatieve oplossingen hetzelfde vereiste veiligheidsniveau te bereiken. In de praktijk wordt daarvan echter weinig gebruikgemaakt. Gebouweigenaren vrezen aansprakelijkheid wanneer zich ondanks gemaakte afspraken toch een incident voordoet. Gemeenten beschikken vaak over onvoldoende capaciteit om individuele situaties te beoordelen. De brandweer heeft doorgaans geen handhavende rol en kan evenmin over iedere inrichting adviseren. Ook woningcorporaties hebben beperkte mogelijkheden om voor elk woongebouw afzonderlijke afspraken te maken. Daardoor ontstaat een begrijpelijke, maar volgens de deelnemers ongewenste neiging om overal dezelfde strenge regels toe te passen.

Het resultaat is dat zelfs situaties waarin maatwerk mogelijk zou kunnen zijn, niet worden onderzocht. De deelnemers pleiten daarom voor een omslag van regelgericht naar risicogericht denken. Niet uitsluitend de vraag wat volgens de letter van de regels verboden is, maar vooral welke oplossingen in een specifiek gebouw aantoonbaar voldoende veiligheid bieden, moet centraal staan.

Praktische oplossingen voor bewoners
Tijdens de bijeenkomst werden verschillende mogelijkheden besproken om brandveiligheid en leefkwaliteit beter te combineren. Denk aan brandveilig meubilair, rook- en warmteafvoersystemen, sprinklers en betere brandmeldinstallaties.Bijzondere aandacht ging uit naar scootmobielen. Voor veel ouderen zijn deze onmisbaar om zelfstandig te kunnen functioneren. Wanneer ze niet langer bij de woning mogen staan, kan dat hun bewegingsvrijheid ernstig beperken. De deelnemers vragen daarom om onderzoek naar veilige stallingsmogelijkheden dichter bij de woning, waarbij gemeenten, woningcorporaties en de Wmo betrokken worden.

Ook leefgalerijen en collectieve dakterrassen verdienen aandacht. Er bestaat onduidelijkheid over de toepassing van de voorschriften op besloten en niet-besloten buitenruimtes. Daardoor komen bestaande ontmoetingsplekken onder druk te staan en ontstaat onzekerheid bij nieuwbouwprojecten. Voor nieuwe woongebouwen luidt het advies om ontmoeting en brandveiligheid al in de ontwerpfase gezamenlijk te organiseren. Bewoners, architecten, ontwikkelaars en brandveiligheidsdeskundigen moeten daarbij samenwerken.

Vijf belangrijke beleidsaanbevelingen

Het verslag bevat concrete aanbevelingen aan de landelijke en lokale overheid.

1. Maak maatwerk juridisch mogelijk en uitvoerbaar. Verduidelijk in het Bbl en de Overlegwet hoe bewoners, verhuurders en gemeenten gezamenlijk tot gelijkwaardige veiligheidsoplossingen kunnen komen. Leg daarbij vast hoe afspraken juridisch worden geborgd en wie verantwoordelijk is.

2. Schep duidelijkheid over buitenruimtes. Maak snel helder welke regels gelden voor leefgalerijen, collectieve dakterrassen en andere niet-besloten buitenruimtes. Dit is noodzakelijk om bestaande ontmoetingsplekken te behouden en nieuwe woonprojecten mogelijk te maken.

3. Stel subsidies beschikbaar. De overheid zou financieel moeten bijdragen aan brandveilig meubilair, technische veiligheidsvoorzieningen, veilige scootmobielstallingen en de extra inzet die nodig is om maatwerkafspraken te maken. Ook bewonersorganisaties die beheertaken overnemen, verdienen ondersteuning.

4. Stimuleer sociale samenredzaamheid. Bevorder woongebouwen waarin verschillende leeftijds- en inkomensgroepen samenleven. Sterke bewonersgemeenschappen kunnen bijdragen aan informele hulp, sociale veiligheid en onderlinge ondersteuning bij calamiteiten.

5. Geef ontmoeting een plaats in het woonbeleid. Reserveer bij nieuwbouw en transformatie niet alleen ruimte voor formele ontmoetingsruimtes, maar ook voor spontane ontmoetingen op dagelijkse looproutes. Juist deze plekken zijn belangrijk voor het ontstaan van sociale contacten.

Van handreiking naar cultuurverandering
Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) werkt in opdracht van het ministerie aan een handreiking die duidelijk moet maken welke mogelijkheden voor maatwerk de regelgeving biedt.

De deelnemers adviseren om daarvan geen nieuw regelboek te maken, maar een praktisch inspiratieboek met voorbeelden, foto’s en concrete oplossingen. Een digitale tool met een stappenplan of checklist zou bewoners en beheerders verder kunnen ondersteunen. Daarnaast zijn regionale samenwerkingsafspraken, trainingen en eventueel een landelijk meldpunt wenselijk.

Maar een handreiking alleen is onvoldoende. Volgens de deelnemers is ook een cultuurverandering nodig: minder nadruk op het uitsluiten van ieder denkbaar risico en meer aandacht voor een evenwichtige afweging tussen verschillende vormen van veiligheid.

Niet wachten op nieuwe richtlijnen
De belangrijkste oproep uit het verslag is om niet af te wachten. Bewonersorganisaties, verhuurders, gemeenten en veiligheidsregio’s kunnen nu al met elkaar in gesprek gaan over passende oplossingen.
Het verslag pleit bovendien voor onafhankelijk onderzoek naar de verhouding tussen brandrisico’s en andere risico’s voor bewoners, zoals eenzaamheid en verlies van zelfstandigheid.

De bijeenkomst heeft daarmee een duidelijke boodschap opgeleverd: een brandveilig woongebouw moet ook een gebouw blijven waarin mensen zich thuis voelen, elkaar ontmoeten en naar elkaar omzien. Juist met het oog op de vergrijzing en de toenemende behoefte aan informele zorg verdient die bredere kijk op veiligheid een vaste plaats in het woonbeleid.

Bron: Leefkwaliteit en Veiligheid – Bouwstenen voor beheer en beleid, definitief verslag van de bijeenkomst op 5 oktober 2026 in Den Haag, november 2026. Het verslag bundelt de inbreng van deelnemers en is geen wetenschappelijk onderzoek of formeel beleidsadvies. De beleidsaanbevelingen zijn voorstellen van de betrokkenen, geen reeds vastgesteld beleid.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deel deze pagina

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *